Velen zullen bekend zijn met Nietzsche's idee van de eeuwige wederkeer; that it's all just a little bit of history repeating, om kortzichtig de Propellorheads aan te halen. De geschiedenis herhaalt zichzelf, of zoals Nietzsche zegt: de zandloper des tijds wordt steeds weer opnieuw omgedraaid en korreltje voor korreltje beleef je alles steeds weer opnieuw. Benaderen we dit niet persoonlijk (zoals Nietzsche het waarschijnlijk heeft bedoeld) maar betrekken we dit bij wijze van gedachte-experiment op de geschiedenis van de mensheid dan kunnen we inderdaad zien dat zaken terugkeren; oorlogen en liefdesgeschiedenissen ontstaan in elk tijdperk, machthebbers volgen elkaar constant op, er ontstaat steeds opnieuw leven hand in hand met sterfte. Enzovoorts.
Maar tegelijkertijd zien we schijnbaar paradoxaal ook dat alles uniek is. Elke oorlog is uniek, geen liefde is exact gelijk, om bij voorgaande voorbeelden te blijven, maar ook zijn er fenomenen die maar eens voorkomen en niet wederkeren. Zo bestond Napoleon maar een keer. Was er voor mij maar een eerste kus en zal Houellebecq 100 jaar na zijn dood niet zelf opnieuw zijn boek Platform uitbrengen. Sterker nog; kijken we naar stromingen in de geschiedenis, dan lijkt het zelfs aannemelijk dat altijd alles continu verandert, alles dynamisch is, want altijd in beweging zijnde. Dat elke tijdgeest een tegenreactie oproept die niet het tegenovergestelde is van het voorgaande, maar tegenovergesteld met daarin het voorgaande opgenomen; een stap zigzaggend (al dan niet vooruitlopend) in plaats van recht vooruit. Daarvoor kunnen we de boeken erop naslaan. In de kunst kwam na het modernisme de hedendaagse kunst, daarna het post-modernisme waarna de 20e en 21e eeuw; en niet vervolgens weer het modernisme. Volgen in de tijdslijn van de filosofie klassieke oudheid, middeleeuwen en de nieuwe tijd elkaar op zonder dat daar de klassieke oudheid weer op volgt en is het in de klassieke muziek Bach - Haydn - Mozart, niet Bach - Haydn - Bach - Haydn - Bach.
Er dient, kortom, onderscheid te worden gemaakt tussen het gelijk-blijvende en het veranderlijke; dient met beide rekening te worden gehouden omdat beiden bestaan. Daarbij zou ik onder het gelijk-blijvende dat-wat-transcendeert-boven-tijd willen scharen, en het veranderlijke aan dat-wat-onderhevig-is-aan-tijd. Vervolgens kan worden gekeken naar dat wat inherent en dat wat transcenderend is ten opzichte van tijd. Dat wat transcendeert zouden we kunnen noemen alles wat natuurlijk is, dat wat onderhevig is aan tijd het onnatuurlijke. Anders gezegd; het onafhankelijke van tijd de gegeven natuur, het afhankelijke wat voortkomt uit de natuur; de creaties van de natuur.
Dus oorlog an sich als besloten in de mens en het dier, de vorm die een individuele oorlog aanneemt als typerend voor de geestelijke en materiele creaties van die tijd. Mijn eerste zoen als creatie; het geven van een zoen een beslotenheid in de mens. In die zin Nietzsche dat een organisme in zijn leven de fenomenen kenmerkend voor zijn soort ervaart; elk individu opnieuw, waardoor sprake is van herhaling, in die zin geen eeuwige wederkeer dat dat wat wordt gecreëerd eenmalig gebeurt en een kopie in de toekomst een variatie kan worden genoemd; nooit een op een datzelfde.
En dat brengt ons op een schrikbarend en geruststellend iets. Wanneer wij onszelf hierin gaan betrekken betekent dit dat onze natuur; onze begeerten, onze neigingen, enzovoorts zullen blijven en onze intellectuele vaststellingen in de toekomst op losse schroeven zullen komen te staan. Schrikbarend wanneer we op dit moment tevreden zijn over onze intellectuele vaststellingen en ontevreden over onze natuur. Geruststellend wanneer we ontevreden zijn over onze theses en tevreden over ons zijn.
Kunnen we bovenstaande vaststellen, dan kunnen we vaststellen wat in de toekomst zal worden bijgesteld. Kunnen we het gedachte-experiment aangaan over welke vaststellingen van ons men over 200 jaar hoofdschuddend zal terugkijken. En dat terwijl we in onze neiging tot zekerheid en verwijdering van de angst juist prat willen gaan op ons intellect; aangezien wij ons daarvoor op de borst mogen slaan; de natuur is immers gegeven.
Ter afsluiting een aantal voorbeelden van wat mensen in de toekomst meewarig als onze tand des tijds zullen zien en dan minimaal miniem zullen zijn gecorrigeerd: (al dan niet parlementaire) democratie, gelijkheid, vrijheid van meningsuiting, wrijving tussen Islam en het Westen en bijvoorbeeld evolutietheorie als mainstream gedachte in de wetenschap.
In de hoop dat u niet al te zeer deze gedachten omklemt verblijf ik.
